Strona działa pod patronatem

Prezydenta Miasta Leszna

     

 

Strona główna

Rys historyczny

Grupa "Leszno"

Kalendarium

Publikacje

Galeria

Miejsca pamięci

Powstanie w internecie

 

 

 
Ciesielski Antoni Dowbor-Muśnicki Józef Eitner Stefan
Kaźmierczak Józef Kaźmierczak Stefan Łukomski Józef
Namysł Jan Płócieniak Bolesław Śliwiński Bernard
Taczak Stanisław Talarczak Marcin Włodarczak Leon

 

    Ciesielski Antoni (1877-1938) - dowódca kompanii krzywińskiej  

 

Urodził się 23 maja 1877 roku w Kurowie. Szkołę podstawową ukończył w Bonikowie, a następnie uczył się murarstwa w Kościanie. Wyjechał do Niemiec w poszukiwaniu lepszej pracy. Po powrocie założył w Krzywiniu przedsiębiorstwo budowlane.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Walczył na froncie zachodnim i wschodnim. Dosłużył się tam stopnia sierżanta. Do Krzywinia powrócił 20 grudnia 1918 roku.

W trakcie powstania wielkopolskiego 30 grudnia 1918 roku dostał dowództwo nad kompanią krzywińską z rąk komendanta miasta Krzywinia. Z odziałem walczył w Wolsztynie 5 stycznia 1919 roku. W dniach 10-11 stycznia 1919 roku zajął i obronił Osieczną. Powstrzymywał wraz ze swoim odziałem natarcia Niemców pod Klonówcem.

Służył w 3 Pułku Strzelców Wielkopolskich w ramach 57 Pułku Piechoty. W stan spoczynku przeszedł 31 sierpnia 1935 roku.

 

 ▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

    Dowbor – Muśnicki Józef (1867-1937) - dowódca Powstania Wielkopolskiego  
 

Urodził się 25 października 1867 roku w Grabowie koło Sandomierza. W wieku 14 lat wstąpił do korpusu kadetów w Petersburgu, a następnie został uczniem konstantynowskiej szkoły wojskowej, którą ukończył w 1888 r. jako podporucznik.

W latach 1899-1902 studiował w rosyjskiej Akademii Sztabu Generalnego. Podczas I wojny światowej walczył na froncie austriackim biorąc udział w bitwach pod Jarosławiem, Warszawą i Łodzią. W 1917 r. otrzymał awans na generała porucznika sztabu generalnego. Gdy w Rosji wybuchła rewolucja lutowa oddał się do dyspozycji Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Rosji, który mianował go w ostatnich dniach lipca 1917 roku dowódcą I Korpusu Polskiego w Rosji.

W czerwcu 1918 został w pobliżu Bobrujska otoczony przez Niemców i zmuszony do złożenia broni. Po tym wydarzeniu, powrócił do Polski i zamieszkał w Staszowie pod Sandomierzem.

W dniu 6 stycznia 1919 otrzymał wezwanie od Naczelnej Rady Ludowej do objęcia dowództwa na powstaniem wielkopolskim. Do Poznania przybył 8 stycznia. Oficjalnie stanowisko dowódcy przejął od mjr Stanisława Taczaka 16 stycznia.

Kontynuował on organizację Armii Wielkopolskiej.  Wprowadził m.in. obowiązkową służbę wojskową i powołał pod broń 11 roczników rekrutów.

Jego zamiarem było sformowanie 50-60 tysięcznej armii w oparciu o oddziały powstańcze oraz regularny pobór do wojska. Przeszkodą był jednak brak kadry oficerskiej, szczególnie wyższych stopni. Generał rozwiązał ten problem, awansując zastępców oficerów byłej armii pruskiej oraz najzdolniejszych podoficerów. Z kolei oficerów wyższych sprowadził z Warszawy. Niezależnie od tego czynił starania o pozyskanie oficerów miejscowego pochodzenia.

Jako dowódca popierał idee rozszerzenia powstania na Pomorze i ofensywę w kierunku Gdańska, sprzeciwiając się jednocześnie uszczuplaniu Armii Wielkopolskiej poprzez posyłanie oddziałów na wschód. W marcu 1919 roku został awansowany na generała broni. Następnie przeprowadził proces integracji Armii Wielkopolskiej z resztą Wojska Polskiego, pozostając faktycznym jej dowódcą jako dowódca Frontu Wielkopolskiego.

W dniu 6 października 1920 przeniesiony został do rezerwy. Z dniem 31 marca 1924 został przeniesiony w stan spoczynku i osiadł w Lusowie, a następnie w Batorowie koło Poznania. Jako zwolennik apolitycznej armii, podczas zamachu majowego opowiedział się przeciw puczowi. Zmarł 26 października 1937 w Batorowie, a został pochowany w Lusowie.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

 

  Eitner Stefan (1886-1937) - powstaniec  
 

Urodził się 17 sierpnia 1887 roku w Gostyniu. Ukończył szkołę powszechną, a później praktykował u ojca jako dekarz.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej walcząc na froncie zachodnim.

W trakcie powstania wielkopolskiego wstąpił do oddziału gostyńskiego, z którym walczył na froncie Grupy „Leszno”. W marcu 1919 roku został skierowany do Pułku Strzelców Wielkopolskich. W Jarocinie zorganizował 3 kompanię karabinów maszynowych.

Po powstaniu pozostał w wojsku, gdzie uzyskał stopień podporucznika. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej walcząc pod Kijowem, a później w walkach odwrotowych i kontrofensywnych bitwy warszawskiej. W wojsku awansował do stopnia kapitana, w którym pozostał do 1932 roku. Zmarł w Toruniu w 1937 roku.

 

 

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

  Kaźmierczak Józef (1900-1919) - powstaniec  
 

Urodził się 10 marca 1900 roku w Morownicy. Ukończył szkołę elementarną.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej.

Po wybuchu powstania wstąpił do oddziałów w Morownicy. 11 stycznia 1919 roku z polecenia Straży Ludowej z oddziałem udał się do Śmigla, a stamtąd do Bukówca Górnego by odbić stacje kolejową w Krzycku Małym. Wcześniej jednak odziały niemieckie wycofały się z tej miejscowości. Następnego dnia z odziałem udał się do Lipna, gdzie zdobyli stacje kolejową oponowaną przez oddziały Grenzschutzu. Podczas marszu na Śmigiel oddział został zaatakowany przez niemiecki samolot i w wyniku odniesionych ran zmarł 12 stycznia 1919 roku.

 

 

 

 ▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

 

  Kaźmierczak Stefan (1888-1944) - dowódca kompanii lubińskiej  
 

Urodził się 1 września 1888 roku w Lubiniu. Tam też ukończył szkołę powszechną, a później kształcił się w zawodzie kołodzieja (budowa wozów drewnianych i kół).

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej walcząc na froncie zachodnim. Został ranny w 1917 roku ale pozostał w armii.

Po wojnie zorganizował w Lubinie kompanie w liczbie ok. 120 osób. W trakcie powstania 3 stycznia 1919 roku wyruszył z oddziałem do Krzywinia. Następnie 9 stycznia zajął dworzec kolejowy w Kąkolewie. Jego odział wszedł w skład 6 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

Po powstaniu zajął się działalnością gospodarczą w Miąskowie.

W trakcie II wojny światowej został wysiedlony i wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Tam też zmarł w 1944 roku.

 

 ▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

    Łukomski Józef (1895-1975) - dowódca odcinka „Osieczna”  
 

Urodził się 12 sierpnia 1895 roku w Bydgoszczy. Uczęszczał do szkoły podstawowej w Śmiglu, a gimnazjum ukończył w Rawiczu. Maturę zdał w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Walczył na froncie wschodnim, a później zachodnim. Awansował w 1916 roku na stopień podporucznika.

W trakcie urlopu włącza się w działalność powstańczą. Uczestniczy w powitaniu Paderewskiego w Poznaniu. Po powrocie do Śmigla organizuje wiece patriotyczne. Został mianowany Komisarzem Poczt i Telegrafów. 10 stycznia 1919 roku uzbroił odział liczący ponad 100 osób i ruszył na pomoc Osiecznej. 11 stycznia wraz z oddziałami krzywińskimi i osieckimi pokonali oddziału niemieckie por. von Bismarka. W trakcie walk został ranny. 14 stycznia 1919 roku został mianowany dowódcą odcinka „Osieczna”. Po zdaniu dowództwa został wezwany do Poznania jako specjalista w tej dziedzinie do tworzących się oddziałów łączności.

Bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej na froncie południowo-wschodnim jako oficer łączności w sztabie II Armii. Za zasługi zostaje awansowany na stopień kapitana w październiku 1920 roku.

W latach 1921-1927 przebywa w Obozie Szkoleniowym Wojsk Łączności, gdzie awansował na stopień majora. Do wybuchu wojny kształci się w tym kierunku. Awansował do stopnia pułkownika.

W trakcie kampanii wrześniowej trafia do niewoli niemieckiej, w której przebywa do końca wojny. Po wojnie udaje się do Włoch, a później do Wielkiej Brytanii. Obejmuje tam funkcję dyrektora Ośrodka Szkół Technicznych dla zdemobilizowanych żołnierzy polskich. W 1964 roku rozkazem gen. Andersa został awansowany na stopień generała brygady.

Do Polski powrócił w 1968 roku. Zamieszkał w Warszawie, gdzie zmarł w 1975 roku.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

  Namysł Jan (1882-1942) - dowódcza odcinka „Osieczna”  
 

Urodził się 23 maja 1882 roku w Odolanowie. Ukończył tam szkołę ludową. Następnie ukończył seminarium nauczycielskie w Rawiczu zyskując dyplom nauczyciela. Uczył w Racocie, Krzywiniu i Gierłachowie.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Walczył na froncie zachodnim, gdzie został ranny. Ukończył kurs oficerski uzyskując stopień podporucznika w 1915 roku. Od 12 października 1916 roku do końca wojny jest w sztabie 18 Dywizji Piechoty.

Po powrocie do Wielkopolski i wybuchu powstania włączył się w walki niepodległościowe. 10 stycznia 1919 roku objął dowództwo nad kompania krzywińską i ruszył w kierunku Osiecznej. Tu wraz z dowódcą kompanii śmigielskiej ppor. J. Łukomskim odparli natarcie Niemców. 12 stycznia 1919 roku został awansowany na dowódcę odcinka „Osieczna”. 7 lutego objął dowództwo 1 baonu garnizonowego w Kościanie, a następnie 15 marca został komendantem powiatowym garnizonu kościańskiego.

Po powstaniu otrzymał przydział do 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich, później został dowódcą 8 Pułku Strzelców  Wielkopolskich w stopniu kapitana oraz 155 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w stopniu majora walcząc w wojnie polsko-bolszewickiej.  

Po wojnie został dowódcą komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień w Krotoszynie, a później w Jarocinie.

W 1929 roku przeniesiony został w stan spoczynku. Osiedlił się wraz z rodziną w Poznaniu.

W trakcie II wojny światowej uczestniczył w kampanii wrześniowej, a po kapitulacji wstąpił do niepodległościowego podziemia. We wrześniu 1941 roku został dowódcą ZWZ w Poznańskiem. 13 września 1941 roku aresztowany przez gestapo i osadzony w Forcie VII w Poznaniu. Został zamordowany w 1942 roku.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

  Płócieniak Bolesław (1886-1932) - komisarz Straży Ludowej w Śmiglu  
 

Urodził się 10 marca 1886 roku w Łubnicy. Ukończył seminarium nauczycielskie, a po zdaniu egzaminów pracował w szkole powszechnej w Boguszynie oraz Górce Duchownej.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej w 1915 roku. W Lesznie pełnił funkcję instruktora artylerii.

18 grudnia 1918 roku został mianowany komendantem i komisarzem Straży Ludowej na miasto i powiat śmigielski. W trakcie powstania organizował akcje werbunkowe i uzbrojenie rekrutów. Przejmował jednocześnie władzę od lokalnych władz niemieckich. Utworzył sieć konnych patroli powstańczych. 11 stycznia 1919 roku udał się z oddziałami do zagrożonego Bukówca Górnego. 5 lutego złożył rezygnację z pełnionych stanowisk i wstąpił do 1 kompanii powstańców wielkopolskich w Grupie „Leszno” obejmując nad nią dowództwo 10 lutego. Po zakończonych walkach został awansowany na podporucznika.

W okresie wojny polsko-bolszewickiej dowodził pociągami pancernymi „Danuta” i „Rzepicha” gdzie wykazał się męstwem i zaangażowaniem za co otrzymał order Virtuti Militari V kl.

Po wojnie wziął w użytkowanie folwarki w Dąbczu i Długich Starych. Jednocześnie zajmował się działalnością społeczną. Zmarł w Lesznie 4 kwietnia 1932 roku.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

    Śliwiński Bernard (1883-1941) - dowódca Grupy „Leszno”  
 

Urodził się 5 lipca 1883 roku w Poniecu. Szkołę podstawową ukończył w Poniecu natomiast gimnazjum we Wschowie. Studia prawnicze rozpoczął w Berlinie, a dokończył we Wrocławiu, gdzie też w 1911 roku uzyskał tytuł doktora prawa. Do wybuchu wojny pracował jako referendarz w sądzie.

Po wybuchu I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Dosłużył się stopnia porucznika w 1917 roku. Po rewolucji w Berlinie w 1918 roku porzucił wojsko i wrócił do Wielkopolski.

Współpracował z NRL, a później PRL. 6 stycznia 1919 roku objął dowództwo w powiecie gostyńskim. Ogłosił pospolite ruszenie, w wyniku którego zgłosiło się 415 ochotników, co umożliwiło mu stworzenie baonu gostyńskiego. Z nowo uformowanym udziałem ruszył w kierunku Ponieca zagrożonego atakami niemieckimi z Leszna i Rawicza.

13 stycznia 1919 roku został mianowany dowódcą nowopowstałego odcinka Grupa „Leszno” składającego się z 4 grup: „Poniec”, „Pawłowice”, „Osieczna”, „Boguszyn”. Na początku lutego z oddziałów uformowano 6 Pułk Strzelców Wielkopolskich, a 3 marca objął formalnie nad nim dowództwo. 3 czerwca został mianowany kapitanem, a później majorem 1 września 1919 roku  wraz  z  pułkiem  został przesunięty  na  odcinek zbąszyński, a 18 grudnia do Żnina.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej 6 Pułk Strzelców Wielkopolskich działał na terenie Ukrainy i froncie litewsko-białoruskim. W jej trakcie 11 czerwca 1920 roku awansowany do stopnia podpułkownika. Do rezerwy przeszedł w 1922 roku.

Od lutego 1921 roku był komendantem wojewódzkim Policji Państwowej w Poznaniu. W latach 1922-1927 był prezydentem Bydgoszczy. Po przeprowadzce do Poznaniu prowadził praktykę adwokacką.

W trakcie kampanii wrześniowej bronił Poznania oraz osłaniał odwrót znad Bzury. Został wzięty do niewoli. Przebywał w obozie jenieckim Neubrandenburg, gdzie zmarł 17 grudnia 1941 roku.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

   

Taczak Stanisław (1874-1960) - dowódca Powstania Wielkopolskiego

 
 

Stanisław Taczak urodził się 8 kwietnia 1874 roku w Mieszkowie koło Jarocina. W 1893 roku rozpoczął studia na Akademii Górniczej we Freibergu, które ukończył w 1897 uzyskując tytuł inżyniera. Służbę wojskową, podczas której ukończył kurs aspirantów oficerskich, odbył w latach 1898 - 1899. W 1904 r. został podporucznikiem. Walczył na froncie rosyjskim I wojny światowej.

Po przeniesieniu Legionów Polskich w grudniu 1916 r. na teren Kongresówki, Taczaka przydzielono - na własną prośbę - (11 XII 1916 r.) w charakterze głównego instruktora do II baonu 6 pułku Legionów Polskich.

W listopadzie 1918 r. Taczak włączył się aktywnie w organizację Wojska Polskiego. Zgłosił się do dyspozycji Ministerstwa Spraw Wojskowych jako pierwszy Polak z armii niemieckiej.  28 XII 1918 r., wracając z Berlina, kapitan Taczak zatrzymał się w Poznaniu. Wszystkie atuty przemawiały za kandydaturą Stanisława Taczaka na stanowisko głównodowodzącego powstaniem: był Wielkopolaninem, oddanym sprawie patriotą, od lat nie angażował się w działalność polityczną, znał specyfikę armii pruskiej i jej zasady organizacyjne.

5 I 1918 r.  Stanisławowi  Taczakowi  podporządkowano  oddziały polskie w całym  zaborze  pruskim,  zarówno  jawne  jak  i  tajne,

uznając w ten sposób jedność wszystkich sił pod wspólnym dowództwem w Poznaniu. W praktyce mjr Taczak zaczynał wszystko od  początku, bez  niezbędnej  kadry oficerów, bez zorganizowanych służb, nie znając ludzi i nie mając kontaktu z terenem.

Efekty działalności pierwszego głównodowodzącego przeszły wszelkie oczekiwania. Majorowi Taczakowi udało się skutecznie osłonić osiągnięcia powstania, utworzyć silny front umożliwiający rozwinięcie działań zaczepnych własnymi siłami.

W dniu 16 stycznia 1919 roku przekazał dowództwo gen. Józefowi Dowborowi-Muśnickiemu samemu obejmując stanowisko drugiego kwatermistrza Okręgu Generalnego, a następnie zastępcy szefa sztabu.

Stanisław Taczak, pierwszy głównodowodzący Powstaniem Wielkopolskim, awansowany do stopnia generała brygady, pełnił służbę zawodową w wojsku do 1930 r. piastując różne funkcje dowódcze. Po raz drugi chwycił za broń jako ochotnik-emeryt 1 września 1939 r., zgłaszając się do szeregów Armii "Poznań". Po kapitulacji całą okupację przeżył w niemieckich obozach oficerskich. Po wyzwoleniu wstąpił do szeregów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Do kraju powrócił w 1946 r. osiedlając się w Malborku, gdzie zmarł w 1960 r. W 1988 r. prochy generała Taczaka sprowadzono do Poznania i złożono na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan.

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

  Talarczak Marcin (1894-1942) - dowódca kompanii gostyńskiej  
 

Urodził się 3 listopada 1894 roku we Wrocławiu. Szkołę średnią ukończył w Rawiczu.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Dosłużył się stopnia sierżanta.

Po wojnie działał w Radach Robotniczych i Żołnierskich w Piaskach. W trakcie powstania współorganizował, a później dowodził kompanią gostyńską. Uczestniczył w wyzwalaniu Gostynia (3 stycznia), Kąkolewa (9 stycznia) i Osiecznej (10 stycznia). Brał udział w walkach Grupy „Leszno” jako dowódca 6 kompanii 2 baonu 6 Pułk Strzelców Wielkopolskich.

Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W początkach lat 30-stych przeszedł w stan spoczynku w stopniu majora. W trakcie II wojny światowej 28 września 1939 roku aresztowany przez gestapo, a później wypuszczony. Wstąpił do ZWZ, a później AK. Ponownie aresztowany 22 czerwca 1942 roku i osadzony w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, gdzie zmarł.

 

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

  Włodarczak Leon (1887-1919) - dowódca kompanii gostyńskiej  
 

Urodził się 23 czerwca 1887 roku w Grąbkowie. Uczęszczał do gimnazjum w Lesznie.

W trakcie I wojny światowej zmobilizowany do armii niemieckiej. Walczył na froncie zachodnim.

Po wojnie został członkiem Powiatowej Rady Ludowej w Gostyniu. W trakcie powstania wielkopolskiego został dowódcą kompanii gostyńskiej (pawłowickiej). Walczył na froncie Grupy „Leszno”. Został dowódcą 2 kompanii 6 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Awansowany do stopnia podporucznika.

2 lipca 1919 roku został zabity wraz z ppor. Wacławem Andrzejewskim z rąk oddziałów Grenzschutzu w Trzebani.

 

 

 

 

▲▲  spis powstańców  ▲▲

 

 

 

 

opracowali Jacek Szczepaniak, Waldemar Warciarek na podstawie

"Słownik biograficzny powstańców wielkopolskich", pod red. Antoniego Czubińskiego i Bogusława Polaka, Poznań 2002

Wawrzyniak Jarosław, „Pawłowice i gmina Krzemieniewo w Powstaniu Wielkopolskim 1918 1919”, Krzemieniewo – Leszno 2007

Wawrzyniak Jarosław, „Osieczna w Powstaniu Wielkopolskim 1918 - 1919”, Osieczna 2008