Strona działa pod patronatem

Prezydenta Miasta Leszna

       

 

Strona główna

Rys historyczny

Kalendarium

Publikacje

Biogramy powstańców

Galeria

Miejsca pamięci

Powstanie w internecie

 

 

 

GRUPA LESZNO

 

           Na przełomie września/października 1918 roku powszechnie było wiadomym, że wojna wywołana przez Cesarstwo Niemieckie skończy się ich sromotną klęską. W chwili podpisywania rozejmu w Compiegne 11 listopada Niemcy były ogarnięte rewolucją. W tej sytuacji w Wielkopolsce Polacy powołali do życia Radę Ludową przekształconą 14 listopada w Naczelną Radę Ludową.
          Wybuch powstania nastąpił 27 grudnia 1918 roku (piątek). Wiadomość o tym wydarzeniu rozeszła się lotem błyskawicy po Wielkopolsce. Zaskoczenie Niemców było tak wielkie, że udawało się przejmować władzę z rąk administracji niemieckiej m.in. powiat gostyński (29 grudzień), kościański (30 grudzień) i śmigielski (30 grudzień).
          W wyniku nieskoordynowanych działań na odcinku Rawicz-Wolsztyn brak było tutaj regularnych oddziałów. Taka sytuacja została wykorzystana przez wojska niemieckie, które 6 stycznia dokonała wypadu z Leszna do Górki Duchownej wysadzając most kolejowy. Tego samego dnia wysłany do Gostynia por. Bernard Śliwiński spotkał się z działaczami Polskiej Rady Ludowej i dowódcami, którego efektem było ogłoszenie stanu wojennego i mobilizacji. 7 stycznia oddział por. Śliwińskiego w sile 500 ochotników podzielony na kompanie pod dowództwem L. Włodarczaka, S. Bitnera i W. Sobeckiego wyruszył w kierunku Ponieca. Poszczególne kompanie zajęły wyznaczone pozycję, a por. Śliwiński udał się do Poznania by uzyskać aprobatę dla inicjatywy gostyńskiej. W Dowództwie Głównym 8 stycznia 1919 roku zyskał pozwolenie na działanie i jednocześnie mianowano go dowódcą frontu leszczyńskiego (oficjalne ogłoszenie nominacji nastąpiło 13 stycznia 1919 roku). Utworzono IX Okręg Wojskowy obejmujący powiaty: kościański, śmigielski, leszczyński i wschowski. Front południowo-zachodni tzw. Grupa „Leszno” ciągnął się od południowego kanału Obry (na południe od Wolsztyna), aż do Sowin koło Ponieca.

 

por. dr Bernard Śliwiński

dowódca Grupy „Leszno”

 

ppor. Leon Włodarczak

dowódca kompanii pawłowickiej

 

mapa frontów Powstania Wielkopolskiego, Bogusław Polak, Front południowo-zachodni Grupa „Leszno”. Powstanie Wielkopolskie 1919 r., Kościan 1971

Walki powstania wielkopolskiego 1918-1919, pod red. B. Polaka, M. Rezlera, Koszalin 2010

 

 

Dnia 9 stycznia por. Śliwiński przeniósł swoją kwaterę z Ponieca do Pawłowic, gdzie opracował plan taktyczny na najbliższe dni. W swych planach uwzględnił dysproporcję ludzi i sprzętu, dlatego też odpuścił możliwość zdobycia Leszna. Skupiono się na utrzymaniu 4 Odcinków: „Poniec”, „Pawłowice”, „Osieczna”, „Boguszyn”.

 

Walki powstania wielkopolskiego 1918-1919, pod red. B. Polaka, M. Rezlera, Koszalin 2010

 

            Odcinek „Poniec” obejmował obszar między Sowinami, a Miechcinem. Z zaskoczenia 8-9 stycznia opanowano wsie Sowiny, Zawady i Janiszewo. Niemcy dokonali pozorowanego kontrataku na Sowiny i Zawady, a główne uderzenie skierowali w kierunku Miechcina i Janiszewa by zdobyć Poniec. Ten i kolejny atak Niemców został odparty przez wojska powstańcze.

            Na Odcinku „Pawłowice” w dniu 8 stycznia udało się opanować wsie Tworzanice Wielkie, Przybiń oraz utrzymać je mimo kontrataku z dnia 11 stycznia dzięki posiłkom kościańskim. 9 stycznia powstańcy wkroczyli do Kąkolewa. Silny kontratak niemiecki w dniu 10 stycznia spowodował, że Kąkolewo powróciło w ręce niemieckie. Następnego dnia wieś kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk by ostatecznie zostać po stronie polskiej.

            Największe walki toczono na Odcinku „Osieczna”. Już 10 stycznia Niemcy starali się zająć tą miejscowość, jednakże ponieśli dotkliwą porażkę. Przewidując kontratak ściągnięto dodatkowe siły do obrony miasta (w sumie było ok. 350 powstańców). Niestety nie uzgodniono wspólnego dowództwa i obrony miasta. Kontratak por. von Bismarcka z Leszna nastąpił 11 stycznia 1919 roku, w którym brało udział ok. 250 żołnierzy. Natarcie niemieckie rozpoczęło się od strony Jeziorek. Udało się je zatrzymać, a z czasem przerodziło się w ucieczkę.

            Na Odcinku „Boguszyn” w pierwszej fazie walk miały one charakter typowo partyzancki. Po udanym szturmie na odziały wroga nie zajęto zdobytych miejscowości, ale wracano do baz. W dniach 13-14 stycznia stoczono kilka potyczek w rejonie Lipna, gdzie po stronie niemieckiej wykorzystywany był pociąg pancerny do ostrzeliwania pozycji powstańców.

            Pierwsze dni walk ukazały dowództwu polskiemu nierealność zdobycia Leszna, a przede wszystkim jego utrzymania. To spowodowało, że na froncie leszczyńskim działania nabrały charakteru statycznego. Powstańcy zaczęli racjonalniej podchodzić do możliwości opanowania poszczególnych miejscowości.

            Dnia 16 stycznia 1919 roku dowódcą powstania wielkopolskiego został gen. Józef Dowbor-Muśnicki. Rozkazem z dnia 18 stycznia 1919 roku usankcjonował istniejące 4 fronty. Front południowo-zachodni, tzw. Grupa „Leszno” rozciągał się od południowego kanału Obry w łuku na północ od Leszna do Ponieca i Sowin. Dowódcą był por. Bernard Śliwiński. Celem nowego dowódcy było zwiększenie liczebności oddziałów, jego wyposażenie i aprowizacja. Zadanie to spadło również na dowódców poszczególnych frontów.

            Obie strony chwilowo nie prowadziły walk na całej długości frontu, a ograniczyły się do działań lokalnych. Niemcy podjęli kolejną próbę opanowania Ponieca. W tym celu chcieli opanować pobliskie wsie np. w dniach 18-19 stycznia Waszkowo oraz Gościejewice. Równie ciężkie walki toczono w pobliżu Lipna, gdzie ponownie Niemcy użyli pociągów pancernych. Tym razem również ich akcja zakończyła się porażką. Miało to miejsce 23 stycznia. W pobliżu Pawłowic udało się odbić z rąk niemieckich wieś Przybiń w wyniku brawurowego ataku na pałac w dniach 27 i 28 stycznia. Tego samego dnia dwa niemieckie pociągi pancerne ostrzelały Kąkolewo, ale odpowiedź ogniowa powstańców zmusiła Niemców do wycofania uszkodzonych pociągów do Leszna. Bój ten okupiono dużymi stratami wynoszącymi 14 zabitych i rannych. Równie intensywne walki z użyciem pociągów pancernych miało miejsce 1 lutego pod Murkowicami. Atak niemiecki został odparty przy dużych stratach wroga. W połowie lutego Niemcy jeszcze raz przy użyciu pociągów pancernych podjęli próbę zdobycia Kąkolewa (14 luty) i Krzycka Wielkiego (13 luty). Ataki te jak poprzednie okazał się bezskuteczne.

            16 lutego 1919 roku podpisano rozejm w Trewirze między Ententa i Republika Weimarską. Na żądanie francuskiego marszałka Ferdynanda Focha do układu dopisano punkt o zakończeniu konfliktu polsko-niemieckiego. Wyznaczono linię demarkacyjną. W ten sposób rozejm zakończył powstanie wielkopolskie. Dnia 28 lutego 1919 roku dowódca frontu południowo-zachodniego por. Bernard Śliwiński na podstawie ustaleń z niemieckim dowódcą Grupy „Głogów” wydał rozkaz zakazujący używania broni i przekraczania linii demarkacyjnej.

 

Walki powstania wielkopolskiego 1918-1919, pod red. B. Polaka, M. Rezlera, Koszalin 2010

 

            Rozejm w Trewirze nie oznaczał końca walk z czego zdawały sobie sprawę obie strony. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki w dniu 19 luty 1919 roku zreorganizował front. Na miejsce 4 frontów powołał 3: Północny – dawny front północny, Zachodni – dawny front zachodni i południowo-zachodni bez powiatu gostyńskiego oraz Południowy – dawny front południowy z odcinkiem ponieckim i powiatem gostyńskim.

            Po odwołaniu 2 marca niemieckiego dowódcy gen. Leppera nowy dowódca odcinka leszczyńskiego płk. Schmitz rozkazał atakowanie całości dawnego frontu Grupy „Leszno”. Do największych potyczek doszło w okolicach Włoszakowic, Sowin i Kąkolewa.

            Formalnie front Północny, Zachodni i Południowy istniały do dnia 20 sierpnia.

            Ostatecznie los Wielkopolski został przypieczętowany traktatem wersalskim z dnia 28 czerwca 1919 roku. W jego rezultacie Leszno miało powrócić do Polski co nastąpiło 17 stycznia 1920 roku.

 

 

 

 

opracował Jacek Szczepaniak na podstawie

Polak Bogusław, Front południowo-zachodni Grupa „Leszno”. Powstanie Wielkopolskie 1919 r., Kościan 1971

Walki powstania wielkopolskiego 1918-1919, pod red. B. Polaka, M. Rezlera, Koszalin 2010